गर्भाशयातील पडदा काढणे

Septum Resection / Hysteroscopic Septum Resection

काही महिलांच्या गर्भाशयामध्ये जन्मतःच आतील बाजूस एक अतिरिक्त पडदा किंवा भिंतीसारखी रचना असते. या रचनेला गर्भाशयातील पडदा (Uterine Septum) असे म्हणतात. त्यामुळे गर्भाशयाची आतील पोकळी दोन भागांत विभागली जाऊ शकते.

या पडद्यामुळे काही महिलांमध्ये गर्भधारणा होण्यास अडचण, वारंवार गर्भपात किंवा गर्भधारणेदरम्यान काही गुंतागुंत होण्याची शक्यता वाढू शकते. योग्य तपासणीनंतर आवश्यक असल्यास हा पडदा काढण्याची शस्त्रक्रिया केली जाते. या प्रक्रियेला Septum Resection किंवा Hysteroscopic Septum Resection असे म्हणतात.

गर्भाशयातील पडदा म्हणजे काय?

गर्भाशयाची आतील पोकळी पूर्णपणे किंवा अंशतः दोन भागांत विभागली गेल्यास त्याला Uterine Septum म्हणतात. हा पडदा गर्भाशयाच्या विकासाच्या काळात तयार झालेल्या रचनात्मक बदलामुळे असू शकतो.

या स्थितीमध्ये:

गर्भाशयाची पोकळी अरुंद किंवा विभागलेली असू शकते

गर्भधारणा होण्यास अडचण येऊ शकते

वारंवार गर्भपात होण्याचा धोका वाढू शकतो

गर्भधारणेदरम्यान काही गुंतागुंत होऊ शकते

काही महिलांमध्ये कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत

कोणत्या परिस्थितीत Septum Resection चा विचार केला जातो?

खालील परिस्थितींमध्ये डॉक्टर या शस्त्रक्रियेचा विचार करू शकतात:

वारंवार गर्भपात होणे

गर्भधारणा टिकून न राहणे

गर्भधारणा होण्यास अडचण असणे

गर्भाशयातील पडदा तपासण्यांमध्ये आढळणे

गर्भाशयाच्या आतील रचनेमध्ये विकृती आढळणे

पूर्वीच्या गर्भधारणेत रचनात्मक कारणांमुळे गुंतागुंत झाल्याचा संशय असणे

प्रत्येक Uterine Septum साठी शस्त्रक्रिया आवश्यक असेलच असे नाही. निर्णय रुग्णाची लक्षणे, गर्भधारणेचा इतिहास आणि तपासणीच्या निष्कर्षांनुसार घेतला जातो.

निदानासाठी कोणत्या तपासण्या केल्या जातात?

गर्भाशयातील पडदा ओळखण्यासाठी पुढील तपासण्या सुचवल्या जाऊ शकतात:

Pelvic Sonography

3D Ultrasound

Saline Infusion Sonography

Hysteroscopy

आवश्यकतेनुसार MRI

गर्भाशयाच्या बाह्य आणि आतील रचनेचे मूल्यांकन

योग्य निदानासाठी गर्भाशयातील पडदा आणि इतर गर्भाशयाच्या रचनात्मक विकृती यामध्ये फरक करणे महत्त्वाचे असते.

Septum Resection शस्त्रक्रिया कशी केली जाते?

Septum Resection प्रामुख्याने Hysteroscopic Surgery द्वारे केली जाते. या पद्धतीमध्ये योनीमार्गातून आणि गर्भाशयाच्या मुखातून एक बारीक दुर्बीण गर्भाशयात सोडली जाते.

यानंतर:

गर्भाशयातील पडदा प्रत्यक्ष पाहिला जातो.

विशेष उपकरणांच्या मदतीने पडदा हळूहळू कापला किंवा काढला जातो.

गर्भाशयाची आतील पोकळी अधिक योग्य स्वरूपात आणण्याचा प्रयत्न केला जातो.

आवश्यकतेनुसार पुढील तपासणी किंवा फॉलो-अप केला जातो.

या प्रक्रियेमध्ये पोटावर मोठी चीर देण्याची आवश्यकता सामान्यतः नसते. मात्र शस्त्रक्रियेची पद्धत पडद्याची रचना आणि रुग्णाच्या परिस्थितीवर अवलंबून असते.

Septum Resection चे संभाव्य फायदे

गर्भाशयातील अतिरिक्त पडदा काढण्यास मदत

गर्भाशयाची आतील पोकळी सुधारण्यास मदत

काही रुग्णांमध्ये गर्भधारणा टिकून राहण्याची शक्यता सुधारू शकते

वारंवार गर्भपाताच्या काही रचनात्मक कारणांवर उपचार करता येऊ शकतो

भविष्यातील गर्भधारणेचे नियोजन सुलभ होण्यास मदत

शस्त्रक्रियेनंतरची काळजी

डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे नियमित घ्यावीत

काही दिवस जड काम आणि अतिश्रम टाळावेत

योनीमार्गातून जास्त रक्तस्राव, ताप किंवा तीव्र पोटदुखी असल्यास डॉक्टरांशी संपर्क साधावा

डॉक्टरांच्या सूचनेनुसार फॉलो-अप तपासणी करावी

गर्भधारणेचे नियोजन करण्यापूर्वी स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा

गर्भाशय पूर्णपणे बरे होण्यासाठी डॉक्टरांनी सांगितलेला कालावधी पाळावा

संभाव्य जोखीम

इतर शस्त्रक्रियांप्रमाणे Septum Resection मध्येही काही जोखीम असू शकतात:

रक्तस्राव

संसर्ग

गर्भाशयाला इजा होणे

गर्भाशयाच्या आतील भागात चिकट ऊतक तयार होणे

पडदा पूर्णपणे काढला न जाणे

क्वचित प्रसंगी पुढील उपचारांची आवश्यकता भासणे

वैद्यकीय सूचना: गर्भाशयातील पडदा आढळल्यास प्रत्येक रुग्णाला शस्त्रक्रिया आवश्यक असेलच असे नाही. Septum Resection ची गरज, योग्य पद्धत, संभाव्य फायदे आणि जोखीम याबाबत अंतिम निर्णय स्त्रीरोगतज्ज्ञांच्या तपासणीनंतर घेतला जातो.