नलिकागर्भ काढणे

Ectopic Pregnancy Treatment / Ectopic Pregnancy Surgery

नलिकागर्भधारणा (Ectopic Pregnancy) म्हणजे गर्भधारणा गर्भाशयाच्या आत न होता गर्भाशयाबाहेर, बहुतेक वेळा गर्भनलिकेमध्ये (Fallopian Tube) होणे. गर्भनलिकेत वाढणारा गर्भ सुरक्षितपणे वाढू शकत नाही आणि वेळेवर उपचार न केल्यास गर्भनलिका फुटून गंभीर अंतर्गत रक्तस्राव होऊ शकतो.

अशा परिस्थितीत रुग्णाची तपासणी करून औषधोपचार किंवा शस्त्रक्रियेचा निर्णय घेतला जातो. आवश्यक असल्यास गर्भनलिकेतील गर्भ काढण्याची प्रक्रिया Ectopic Pregnancy Surgery म्हणून ओळखली जाते.

नलिकागर्भधारणा म्हणजे काय?

सामान्य गर्भधारणेमध्ये फलित अंडाणू गर्भाशयात जाऊन तेथे स्थिरावते. परंतु नलिकागर्भधारणेमध्ये फलित अंडाणू गर्भनलिकेत किंवा क्वचितच इतर गर्भाशयाबाहेरील ठिकाणी स्थिरावते.

गर्भनलिका गर्भाच्या वाढीसाठी योग्य जागा नसल्यामुळे पुढील गुंतागुंत होऊ शकते:

गर्भनलिकेला ताण येणे

गर्भनलिका फुटणे

पोटाच्या आतील भागात रक्तस्राव होणे

अचानक तीव्र पोटदुखी आणि चक्कर येणे

जीवघेणी परिस्थिती निर्माण होणे

नलिकागर्भधारणेची संभाव्य लक्षणे

खालील लक्षणे दिसू शकतात:

मासिक पाळी चुकणे

गर्भधारणा चाचणी पॉझिटिव्ह येणे

पोटाच्या एका बाजूला दुखणे

योनीमार्गातून अनियमित रक्तस्राव

खांद्याच्या टोकाला वेदना

चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा

अचानक तीव्र पोटदुखी

बेशुद्ध पडण्यासारखी अवस्था

तीव्र पोटदुखी, जास्त रक्तस्राव, चक्कर किंवा बेशुद्धीची लक्षणे असल्यास तातडीने आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्यावी.

निदानासाठी कोणत्या तपासण्या केल्या जातात?

नलिकागर्भधारणेचे निदान करण्यासाठी डॉक्टर पुढील तपासण्या सुचवू शकतात:

गर्भधारणा चाचणी

रक्तातील Beta-hCG तपासणी

Transvaginal Sonography

गर्भाशयात गर्भ दिसतो का याचे परीक्षण

गर्भनलिका आणि पेल्विक भागाची तपासणी

हिमोग्लोबिन व इतर आवश्यक रक्ततपासण्या

रुग्णाच्या लक्षणांनुसार इतर तपासण्या

काही वेळा सुरुवातीच्या टप्प्यात गर्भधारणेचे स्थान स्पष्ट दिसत नाही. अशावेळी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने पुनर्तपासणी करावी लागू शकते.

नलिकागर्भधारणेवरील उपचार

उपचाराची निवड रुग्णाची प्रकृती, गर्भधारणेचा आकार, Beta-hCG पातळी, अंतर्गत रक्तस्रावाची शक्यता आणि गर्भनलिकेची स्थिती यावर अवलंबून असते.

1. निरीक्षणाखाली ठेवणे

काही अत्यंत निवडक रुग्णांमध्ये Beta-hCG कमी होत असल्यास आणि कोणतीही गंभीर लक्षणे नसल्यास डॉक्टर नियमित तपासणीखाली ठेवू शकतात.

2. औषधोपचार

काही निवडक परिस्थितींमध्ये Methotrexate औषधाचा वापर करून गर्भधारणेच्या ऊतींची वाढ थांबवण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. हा उपचार प्रत्येक रुग्णासाठी योग्य नसतो आणि त्यानंतर नियमित Beta-hCG तपासणी आवश्यक असते.

3. शस्त्रक्रिया

गर्भनलिकेत गर्भधारणा झालेली असल्यास आणि शस्त्रक्रियेची गरज असल्यास पुढील प्रक्रिया केली जाऊ शकते:

Laparoscopic Ectopic Pregnancy Surgery

Salpingostomy: गर्भनलिका जतन करून त्यातील गर्भ काढण्याचा प्रयत्न

Salpingectomy: प्रभावित गर्भनलिका काढणे

Open Surgery: जास्त रक्तस्राव किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत पोट उघडून शस्त्रक्रिया

गर्भनलिका जतन करायची की काढायची, याचा निर्णय गर्भनलिकेची स्थिती, रक्तस्राव, दुसऱ्या गर्भनलिकेची कार्यक्षमता आणि भविष्यातील गर्भधारणेची इच्छा यानुसार घेतला जातो.

शस्त्रक्रियेचे संभाव्य फायदे

नलिकागर्भधारणेतील गर्भ काढणे

अंतर्गत रक्तस्रावाचा धोका कमी करणे

गर्भनलिका फुटण्यापासून बचाव करण्यास मदत

पोटदुखी आणि संबंधित लक्षणांमध्ये सुधारणा

रुग्णाच्या जीवाला असलेला धोका कमी करणे

शस्त्रक्रियेनंतरची काळजी

डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे नियमित घ्यावीत

जखमेची योग्य काळजी घ्यावी

जड वजन उचलणे आणि अतिश्रम टाळावेत

रक्तस्राव, ताप किंवा वाढती पोटदुखी असल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधावा

आवश्यकतेनुसार Beta-hCG तपासणी पूर्ण करावी

फॉलो-अप तपासणीसाठी वेळेवर भेट द्यावी

पुढील गर्भधारणेचे नियोजन डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली करावे

भविष्यातील गर्भधारणेबाबत

नलिकागर्भधारणेचा उपचार झाल्यानंतर अनेक महिलांना भविष्यात गर्भधारणा होऊ शकते. मात्र पुढील गर्भधारणेमध्ये पुन्हा नलिकागर्भधारणा होण्याचा धोका वाढू शकतो.

म्हणून पुढील वेळी गर्भधारणा चाचणी पॉझिटिव्ह आल्यास:

शक्य तितक्या लवकर स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा

Beta-hCG तपासणी करावी

डॉक्टरांच्या सल्ल्याने लवकर सोनोग्राफी करावी

पोटदुखी किंवा रक्तस्राव असल्यास विलंब करू नये

वैद्यकीय सूचना: नलिकागर्भधारणा ही तातडीची आणि गंभीर वैद्यकीय स्थिती असू शकते. उपचाराची निवड रुग्णाची लक्षणे, गर्भधारणेचे स्थान, Beta-hCG पातळी, रक्तस्राव आणि गर्भनलिकेच्या स्थितीनुसार केली जाते. तीव्र पोटदुखी, चक्कर, बेशुद्धी किंवा रक्तस्राव असल्यास त्वरित आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्यावी.